U polugodišnjem izvještaju o radu Koordinacionog tijela za praćenje sprovođenja Deklaracije partnera Zapadnog Balkana o integraciji Roma i Egipćana konstatuje se da su ostvareni vidljivi pomaci u oblastima zapošljavanja, obrazovanja, zdravlja i lične dokumentacije, ali da sistemski problemi i dalje usporavaju punu socijalnu inkluziju ove populacije. Dokument, koji je objavljen na sajtu Vlade Crne Gore, ukazuje na pad stope nezaposlenosti, veći obuhvat djece u predškolskom i osnovnom obrazovanju, kao i smanjenje broja osoba bez ličnih dokumenata, uz naglasak da su izazovi naročito izraženi kod prelaska u srednje obrazovanje i u oblasti stanovanja.
U izvještaju se navodi da Koordinaciono tijelo djeluje kao centralna platforma za planiranje, sprovođenje i praćenje mjera koje se realizuju u saradnji sa institucijama, lokalnim samoupravama, nevladinim organizacijama i međunarodnim partnerima, a sve u skladu sa Strategijom socijalne inkluzije Roma i Egipćana 2021–2025.
„Na osnovu analize realizovanih aktivnosti u izvještajnom periodu može se zaključiti da su ostvareni određeni pomaci u unapređenju socijalne inkluzije Roma i Egipćana, naročito u oblastima obrazovanja, zdravlja i lične dokumentacije“, navodi se u dokumentu.
Kada je riječ o zapošljavanju, u izvještaju se konstatuje značajan pad stope nezaposlenosti Roma i Egipćana, sa 81,9 odsto na 64,1 odsto, kao i rast zaposlenosti u javnom sektoru.
Istovremeno je zabilježen i pad neaktivnosti ove populacije u odnosu na prethodne godine, dok je Crna Gora, navode, usvojila Program za transformaciju neformalne zaposlenosti, iako se ističe da puna implementacija tog programa tek predstoji.
U oblasti obrazovanja navodi se da je došlo do znatnog povećanja broja djece romske i egipćanske populacije u predškolskim ustanovama, kao i do rasta stopa završetka osnovnog i srednjeg obrazovanja.
“Angažovano je 26 medijatora u obrazovanju u više opština (Podgorica, Nikšić, Bar, Berane, Ulcinj, Herceg Novi i Tivat), čime je ojačan sistem podrške učenicima i roditeljima iz RE zajednice”, navodi se u izvještaju.
Ipak, upozorava se da prelazak iz osnovnog u srednje obrazovanje i dalje ostaje nizak i da su rodne razlike i dalje izražene.
„I pored pozitivnih pomaka, i dalje ostaju izraženi izazovi u pogledu prelaska u srednje obrazovanje i zadržavanja učenika u sistemu obrazovanja“, piše u dokumentu.
U oblasti zdravlja se konstatuje da je unaprijeđen institucionalni okvir, a posebno se ističe da je zdravstvena zaštita pružana i licima bez riješenog pravnog statusa u situacijama kada je život bio ugrožen.
Naglašen je međutim nedostatak savremenih podataka o zdravstvenom stanju Roma i Egipćana koji otežava kreiranje kvalitetnih politika.
“U okviru aktivnosti reintegracije povratnika po readmisiji, 37 pripadnika romske i egipćanske populacije ostvarilo je pravo na obavezno zdravstveno osiguranje, čime je unaprijeđen njihov pristup zdravstvenoj zaštiti”, navodi se u dokumentu.
U izvještaju se ukazuje da je oblast lične dokumentacije prepoznata kao temelj za ostvarivanje svih ostalih prava, uz ocjenu da su ostvareni određeni pomaci, ali da problemi nijesu u potpunosti otklonjeni, naročito za interno raseljena lica i povratnike.
„Lična dokumentacija prepoznata je kao ključna oblast za ostvarivanje svih drugih prava. Tokom izvještajnog perioda 23 lica iz romske i egipćanske populacije dobila su lična dokumenta, čime im je omogućen pristup osnovnim pravima i uslugama“, piše u izvještaju.
U dokumentu se konstatuje i da je smanjen broj osoba bez ličnih dokumenata, ali da i dalje postoje administrativne prepreke, posebno kada je riječ o interno raseljenim licima i povratnicima.
Kada je riječ o stanovanju, izvještaj konstatuje izostanak konkretnih infrastrukturnih projekata u posmatranom periodu, ali istovremeno bilježi određene pomake u fazi planiranja.
„Tokom izvještajnog perioda nijesu realizovani infrastrukturni projekti u oblasti stanovanja“, navedeno je u dokumentu.
Ističu, međutim, da su preduzeti važni koraci u planiranju, uključujući pripremu projektne aplikacije kroz IPA III program za romsko naselje Riversajd u Beranama.
U dokumentu je zaključeno da ostvareni rezultati potvrđuju značaj međusektorskog i koordinisanog pristupa, ali i da jasno ukazuju na potrebu nastavka započetih aktivnosti i jačanja institucionalnih rješenja u novom strateškom periodu 2026–2030.
