Centar za građansko obrazovanje (CGO) pozdravlja to što je veći dio njihovih komentara i sugestija na nacrt Kodeksa novinara i novinarki Crne Gore ugrađen u konačnu verziju dokumenta koja je danas predstavljena.
“Naše preporuke su se primarno odnosile na jasno definisanu obavezu poštovanja pretpostavke nevinosti, ojačanu zaštitu privatnosti i žrtava rodno zasnovanog nasilja, te bolje pozicioniran tretman izvora. CGO je nacrt revidiranog Kodeksa analizirao u novembru 2025. godine, kada je predstavljen na diskusiji koju je organizovao Savjet Evrope u Podgorici, u okviru projekta „Zaštita slobode izražavanja i medija u Crnoj Gori”, koji sprovodi Programska kancelarija SE u saradnji s Misijom OEBS-a. Tom prilikom, CGO je pozdravio smjernice koje detaljnije upućuju na održavanje najviših profesionalnih i etičkih standarda i definisanje dužne novinarske pažnje, pravo novinara/ke da odbije zadatak suprotan Kodeksu, obavezu urednika/ce da novinara/rku obavijesti o intervencijama u njegovom/njenom tekstu, kao i dopune koje se odnose na pravo na zaborav, korišćenje društvenih mreža, upotrebu vještačke inteligencije i komentare na internetu – novine koje su zadržane i u konačnoj verziji Kodeksa. Istovremeno, upozorili smo na niz izmjena koje su su neutemeljene ili opasne”, navode iz CGO-a.
Poređenjem nacrta i konačnog teksta, CGO konstatuje da su najozbiljnije primjedbe uvažene.
“Nacrt je za Načelo 9, kojim se uređuje izvještavanje o istragama i sudskim postupcima, predviđao formulaciju po kojoj bi novinari/rke „priznavali” da se neko smatra nevinim dok mu se ne dokaže krivica, umjesto da tu pretpostavku poštuju kao obavezu, dok je u konačnoj verziji obaveza poštovanja pretpostavke nevinosti u krivičnim postupcima jasno definisana, uz preporuke za izvještavanje u takvim slučajevima. Preciznije je definisano i pravo na privatnost, kao i zaštita privatnosti žrtava rodno zasnovanog nasilja, a postupanje sa izvorima pozicionirano onako kako je CGO preporučio. Djelimično je razjašnjena i primjedba na Načelo 4, iz kojeg je nacrt brisao odrednicu o rodnom opredjeljenju kao karakteristici koja se ne smije isticati osim ako to nije u javnom interesu, pa konačne smjernice uz Načelo 4 rodno opredjeljenje navode, a smjernice o govoru mržnje zadržavaju i rodni identitet kao osnov zaštite od diskriminacije”, navode u saopštenju.
Nijesu, međutim, uvažene primjedbe koje se tiču Načela 5, gdje je zadržana formulacija po kojoj je korišćenje skrivenih kamera i drugih elektronskih sredstava za tajna istraživanja prihvatljivo isključivo u svrhu izvještavanja o pitanjima od javnog interesa i kada nije moguće koristiti druge metode, umjesto da upotreba ovakvih sredstava bude vezana za usklađenost sa zakonom, kako je CGO predlagao.
“CGO pozdravlja što je veći dio primjedbi integrisan u konačni tekst, ali i ukazuje da otvorena pitanja u vezi sa tajnim istraživanjima ostavljaju prostor za odstupanje od profesionalnih standarda i najbolje evropske prakse”, navode u saopštenju.
Novi Kodeks novinara i novinarki Crne Gore predstavljen je danas, u okviru projekta „Izgradnja povjerenja u medije u Jugoistočnoj Evropi: podrška novinarstvu kao javnom dobru”, koji finansira Evropska unija, a organizatori predstavljanja su Programska kancelarija Savjeta Evrope u Podgorici, Misija OEBS-a u Crnoj Gori, UNESCO kancelarija i Medijski savjet za samoregulaciju.
