Josip Broz Tito, doživotni predsjednik socijalističke Jugoslavije, preminuo je na današnji dan prije 46 godina, 4. maja 1980. u 15 sati i 5 minuta, u Kliničkom centru u Ljubljani. Harizmatični maršal, koji je još tokom života postao ikona i simbol jedne epohe, sklopio je oči pred svoj 88. rođendan.
Građane Jugoslavije te majske nedjelje 1980. iznenadio je neobičan prekid TV programa. Na prvom se, podsjetimo, emitovala zabavna emisija „Nedjeljno popodne“, a na drugom prenos fudbalskog derbija sa splitskog „Poljuda“ Hajduka i Crvene zvezde.
Nakon pauze od 30 sekundi, tačno u 18 i 50, spiker RTV Beograd Miodrag Zdravković saopštio je: „Radničkoj klasi, radnim ljudima i građanima, narodima i narodnostima Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije: Umro je drug Tito.“
– Danas, 4. maja 1980. godine u 15.05 časova, u Ljubljani prestalo je da kuca veliko srce predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i predsjednika Predsjedništva SFRJ, predsjednika Saveza komunista Jugoslavije, maršala Jugoslavije i vrhovnog komandanta oružanih snaga SFRJ Josipa Broza Tita – objavila je Pobjeda, u vanrednom izdanju štampanom u večernjim satima, u nedjelju 4. maja.
Iako se Tito još od januara 1980. godine, zbog ozbiljno narušenog zdravlja, nalazio Kliničkom centru u Ljubljani, gdje mu je krajem februara amputirana lijeva noga, vijest o njegovoj smrti bila je pravi šok. Gotovo cijela Jugoslavija bila je u suzama. Život u SFRJ je stao.
Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije i Predsjedništvo SFRJ obratili su se javnosti proglasom u kojem je, između ostalog, stajalo: „Teški bol i duboka tuga potresa radničku klasu, narode i narodnosti naše zemlje, svakog našeg čovjeka – radnika, vojnika i ratnog druga, seljaka, intelektualca, pionira i omladinca, djevojku i majku.“
Savezno izvršno vijeće proglasilo je sedmodnevnu opštenarodnu žalost. Na svim državnim i javnim zgradama, ustanovama, institucijama… zastave su spuštene na pola koplja.
Plavim vozom iz Ljubljane, 5. maja, kovčeg sa Titovim posmrtnim ostacima prebačen je u Beograd. Na zagrebačkom Glavnom kolodvoru dočekalo ga je oko 300.000 uplakanih ljudi. U auli Skupštine Jugoslavije u Beogradu, državni funkcioneri i građani naredna tri dana, u mimohodima i strpljivo čekajući i po desetak sati, odavali su počast voljenom lideru.
Njegova smrt izazvala je snažne reakcije širom svijeta. U više od 80 zemalja takođe su proglašeni višednevni dani žalosti. Zastave na Bakingemskoj palati, Kapitolu, Kremlju, Jelisejskoj palati i Hofburgu isto su bile spuštene na pola koplja, dok su Ujedinjene nacije po prvi put u istoriji održale posebnu sjednicu posvećenu isključivo njegovom nasljeđu.
Sahrana
Drug Tito sahranjen je 8. maja 1980. godine u Beogradu, po sopstvenoj želji, u zimskoj bašti rezidencije na Dedinju koja je nazvana „Kuća cvijeća“.
Posljednju poštu ratnom komadantu na ulicama Beograda, kuda je prolazila pogrebna povorka, odalo je toga dana preko milion građana Jugoslavije. Bila je to najposjećenija sahrana nekog državnika u istoriji.
Njoj je, kako je pisala Pobjeda, prisustvovalo 208 delegacija iz 126 zemalja: 121 državna delegacija, 68 delegacija partija, četiri delegacije oslobodilačkih pokreta, devet delegacija međunarodnih organizacija i šest ostalih delegacija. Na ovom ispraćaju na vječni počinak lidera druge Jugoslavije učešća je uzelo 38 šefova država, pet prinčeva, sedam potpredsjednika republika, šest šefova nacionalnih parlamenata, deset predsjednika vlada, tri potpredsjednika vlada, 11 ministara inostranih poslova, 20 članova vlada i 21 državni funkcioner.
Na pogrebnoj cermoniji su, između ostalih, bili: generalni sekretar UN Kurt Valdhajm, britanska premijerka Margaret Tačer u društvu kraljičina muža, princa Filipa, njemački kancelar Vili Brant, francuski predsjednik Fransoa Miteran, generalni sekretar CK KPSS Leonid Brežnjev i Andrej Gromiko iz SSSR-a, potpredsjednik SAD Volter Mondejl i predsjednikova majka Lilijan Karter, premijerka Indije Indira Gandi, predsjednik Italije Sandro Pertini, Kim Il-sung, Sadam Husein, Muamer Gadafi, Jaser Arafat, Erih Honeker, Robert Mugabe…
FOTO: PobjedaDogađaj je direktno prenošen preko televizije u Jugoslaviji i još 16 zemalja svijeta. Evrovizija je Titovu sahranu proglasila za drugi najgledaniji događaj u 20. vijeku, odmah poslije slijetanja misije „Apolo 11“ na Mjesec, jula 1969.
„Kuću cvijeća“ je od sahrane do danas obišlo preko 18 miliona ljudi.
Ko je bio Tito
Josip Broz Tito bio je državnik, revolucionar, strateg, lider antifašističkog pokreta i definitivno najznačajnija politička ličnost 20. vijeka kako na prostoru bivše Jugoslavije, tako i u svijetu.
Rođen je 7. maja 1892. godine u Kumrovcu, tad u Austro-Ugarskoj. Tokom Prvog svjetskog rata borio se kao austrougarski vojnik, a nakon ratnih zarobljeničkih dana u Rusiji pridružio se komunističkom pokretu.
Afirmisao kao lider Komunističke partije Jugoslavije krajem tridesetih godina. U Drugom svjetskom ratu predvodio je Narodnooslobodilačku borbu protiv fašističkih okupatora i domaćih saradnika. Po završetku rata, pod njegovim vođstvom formirana je Federativna Narodna Republika Jugoslavija (kasnije Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija), na čijem je čelu kao doživotni predsjednik bio do smrti. Istakao se i kao jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih, nastojeći da Jugoslaviju pozicionira između blokova u Hladnom ratu. Njegova politika samoupravljanja i nenaslanjanja na istok ili zapad oblikovala je specifičan jugoslovenski put.
Tito u posjeti Crnoj Gori, sa tadašnjim predsjednikom Blažom Jovanovićem, FOTO: Zavičajni muzej Pljevlja
U crnogorskoj javnosti, posebno kroz prizmu antifašističke tradicije, ostao je upamćen kao ključna figura. Jer, osim toga što je utemeljio modernu Jugoslaviju i predvodio borbu za oslobođenje naroda na ovom prostoru, Tito je vratio ime Crnoj Gori pošto je 1918. prisajedinjena Srbiji.
Odluke donijete na Drugom zasjedanje AVNOJ-a imale su poseban istorijski značaj. U tom procesu Crna Gora je suštinski obnovila i učvrstila svoj državni identitet i ime, te se pozicionirala kao ravnopravna republika unutar SFR Jugoslavije.
Glavni grad Crne Gore je od 13. jula 1946. pa sve do 2. aprila 1992. nosio ime Titograd.
Spomenik Josipu Brozu Titu na Bulevaru Svetog Petra Cetinjskog, FOTO: Igor Mitrović
Na kraju, poslije retrogradnog nacionalističkog ludila, koje je ‘90-ih godina prošlog vijeka dovelo do ratnih sukoba, u Podgoricu, tj. svoj Titograd, simbolički se vratio 19. decembra 2018. Kada mu je otkriven spomenik na Bulevaru Svetog Petra Cetinjskog i to na Dan oslobođenja glavnog grada Crne Gore.
Izvor: Pobjeda
Autor: Mi.M.
